امنیت غذایی

قیمت‌های ناپایدار مواد غذایی، شوک‌های ناشی از تغییرات آب و هوایی، درگیری‌ها، رکود اقتصادی و رشد بالای جمعیت همچنان نگرانی‌های جدی در مورد امنیت غذایی و تغذیه در بسیاری از مناطق جهان ایجاد می‌کند. این موارد طی سال‌های آتی تأثیرات قابل توجه و در عین حال نامشخصی را بر امنیت غذایی خواهد داشت.

بنابر تعریف کمیته‌ی امنیت غذایی سازمان جهانی ملل متحد، امنیت غذایی به شرایطی اطلاق می‌شود که همه‌ی مردم در هر زمان امکان دسترسی فیزیکی، اجتماعی و اقتصادی به غذای کافی، ایمن و مغذی را براساس الگوها و نیازهای تغذیه‌ای خویش داشته باشند.

تحقق و پایداری امنیت غذایی بی‌شک مستلزم نگاهی سیستمی و یکپارچه به زنجیره‌ی تأمین مواد غذایی است. مجموع فرایندهایی که قبل از مزرعه، در مزرعه و پس از آن تا تولید محصول یا محصولات نهایی و عرضه‌ی آن‌ها اتفاق می‌افتد. هرکدام می‌توانند به صورت منفرد و در عین حال در ارتباط با سایر حلقه‌های زنجیره‌ی تأمین زمینه‌ساز ایجاد فنوتیپ مقاومت در برابر شوک‌های محیطی و غیر محیطی مؤثر بر امنیت غذایی در جامعه باشند.

استراتژی‌های سازگاری و سیاست‌های واکنش به تغییرات جهانی در راستای نیل به سوی تحقق امنیت غذایی از جمله گزینه‌هایی برای رسیدگی و مدیریت منابع آب و زمین (حسابداری کشاورزی)، توسعه‌ی صنایع تبدیلی و تکمیلی صنایع غذایی، تجارت و قیمت مواد غذایی، ایمنی و بهبود ارزش تغذیه‌ای در کنار توجه به کاهش هزینه‌های اکولوژیکی تولید آن‌ها به سرعت مورد نیاز است.

مبارزه با ناامنی غذایی تنها راه برای تغذیه‌ی پایدار جمعیت در حال انفجار جامعه‌ی جهانی و رشد اقتصادی پایدار ملت‌ها و کشورها در شرایط ناپایدار امروزی است. بیش از 1.5 میلیارد نفر در سراسر جهان در حال حاضر توانایی تهیه‌ی رژیم غذایی متناسب با نیاز مواد مغذی ضروری خود را ندارند.

با توجه به مولفه‌های مذکور تخمین زده می‌شود که تقاضا برای غذا تا سال 2050 بین 70 تا 100 درصد افزایش یابد که خود نیازمند افزایش تولید حداقل دو برابری در کشورهای در حال توسعه نسبت به شرایط کنونی است.

امنیت غذایی و تغذیه با هم ارتباط تنگاتنگی دارند. ناامنی غذایی می‌تواند منجر به تظاهرات مختلف سوءتغذیه شود. یکی از عناصر حیاتی که این ارتباط را توضیح می‌دهد، غذایی است که مردم می‌خورند و به طور خاص می‌توان به کیفیت رژیم غذایی آن‌ها اشاره کرد. عدم امنیت غذایی می‌تواند به روش‌های مختلف کیفیت رژیم غذایی را تحت تأثیر قرار دهد و به طور بالقوه منجر به بروز اشکال مختلف سوءتغذیه شود. سوءتغذیه در ‌واقع توانایی فرد در داشتن زندگی سالم را تضعیف می‌کند و هنگامی رخ می‌دهد که فرد قادر به دریافت انواع مناسب مواد مغذی در مقدار مناسب از رژیم  غذایی خود نباشد. سوءتغذیه یا خطر ابتلا به آن تحت عنوان یکی از خروجی‌های ناامنی غذایی یک مشکل جهانی برای جوامع است. اقدام مؤثر برای رفع سوءتغذیه در همه‌ی اشکال آن مستلزم درک مکانیسم‌های مختلفی است که می‌تواند بر آن تأثیرگذار باشد. این درک ظریف را می‌توان در مفهوم امنیت غذایی جستجو کرد.

امنیت غذایی مفهومی است که برای تفکر سیستمی در مورد چگونگی و دلیل سوءتغذیه و اینکه برای رفع و جلوگیری از آن چه می‌توان انجام داد، استفاده می شود.

تا اواسط دهه‌ی 1970 بحث در مورد امنیت غذایی در وهله‌ی اول بر لزوم تولید غذای بیشتر و توزیع بهتر آن متمرکز بود.

با‌ گذشت زمان مفهوم امنیت غذایی به طور کلی شامل چهار مولفه‌ی اصلی شناخته شده‌است. در دسترس بودن (Availability)،  دسترسی (Access)،  استفاده (Utilization) و ثبات ( Stability). اگرچه مولفه‌ی ثبات به عنوان یک عامل مقطعی جداگانه می‌تواند مطرح باشد اما تجمیع نسبی مولفه‌های چهارگانه برای دستیابی به امنیت غذایی لازم است.

برای تحقق اولین مولفه‌، غذای به اندازه و با کیفیت کافی لازم است تا برای مصرف در دسترس مردم قرار گیرد. این مهم می‌تواند متاثر از عواملی همچون تولید، توزیع، و مبادله باشد. به دنبال آن افراد و خانواده‌ها باید توانایی تهیه غذای کافی را برای تغذیه‌ی خویش داشته باشند تا بتوانند از یک رژیم غذایی سالم و مقوی استفاده کنند و یا به منابع کافی برای پرورش مواد غذایی مورد نیاز خود دسترسی داشته باشند.

دسترسی نیز در قالب مولفه‌ی دوم در تعریف امنیت غذایی خود تحت تاثیر عوامل مختلفی است. قدرت خرید افراد یا خانواده‌ها برای تامین مواد غذایی، چگونگی تخصیص مواد غذایی به افراد یا جوامع هدف و هنجارها و ارزش‌های اجتماعی، مذهبی و فرهنگی که بر تقاضای مصرف‌کننده برای انواع خاصی از غذا تاثیر می‌گذارد، از جمله این موارد هستند.

در استفاده از مواد غذایی توجه به فاکتورهایی همچون ارزش غذایی مواد مصرفی با توجه به نیاز بدن، سلامتی محصولات و ایمنی آنها برای مصرف به منظور تحقق مولفه‌ی سوم در تعریف امنیت غذایی مهم و قابل توجه است.

جز‌ چهارم از مولفه‌های امنیت غذایی پایداری است. مواد غذایی ممکن است برای افرادی که قادر به استفاده‌ی موثر از آن هستند در دسترس و قابل تهیه برای مصرف باشد، اما برای جلوگیری از بروز سوءتغذیه  و برای اینکه مردم احساس ناامنی غذایی نکنند این وضعیت باید پایدار و با ثبات باشد.

وضعیت امنیت غذایی در طیف وسیعی از مقیاس‌ها از سطوح فردی تا جهانی متفاوت است. حتی در مواردی که امنیت غذایی در سطوح پایین مانند فرد یا خانواده‌ای وجود داشته باشد ممکن است در سطحی بالاتر مثل منطقه‌ای ناامنی غذایی حاکم باشد یا بالعکس ممکن است یک کشور یا منطقه تحت تعریف امنیت غذایی قرار گیرد در حالی که افراد و خانواده هایی در آن کشور یا منطقه از ناامنی غذایی رنج می‌برند. بر این اساس امنیت غذایی یک مفهوم نسبی و متاثر از پارامترهای متعدد در طول زنجیره‌ی تامین و عرضه‌ی مواد غذایی است.

مرجع تصویر شاخص:
 International Food Policy Research Institute
طراحی سایت توسط تژوال